هورمون های جنسی

نقش هورمون ها در تنظیم سیکل های تولید مثلی

نقش هورمون ها در جنس نر

در بیضه دو دسته سلول وجود دارد که در تمایز و کامل شدن اسپرم دخالت دارند: سلولهای سرتولی و سلولهای بینابینی. هر دو دسته این سلول ها تحت تأثیر هورمون FSH تحریک می شوند. این هورمون در رشد و نمو لوله های منی ساز دخالت می کند یا به عبارتی سطح ترشح آن از زمان تولد طفل به تدریج بالا می رود و در زمان بلوغ به حداکثر خود می رسد. این هورمون از هیپوفیز قدامی ترشح می شود و در فرم گیری-نمو و تولید سلولهای اسپرماتوژنیک در جنس نر نقش مهمی را ایفا می کند.  در زمان بلوغ جنسی هورمون دیگری به نام  ICSH یا هورمون محرک سلول های بینابینی از هیپوفیز قدامی ترشح می شود و سلول های بینابینی را تحریک نموده و آنها را وادار به ترشح تستوسترون (هورمون نر ساز) می کند. تستوسترون هورمون آندروژن است (آندرو به معنی نر، ژن به معنی ساختن که مجموعاً یعنی هورمون نر ساز). این دو هورمون به محض ترشح شدن وارد خون می شوند و از طریق رگ ها و مویرگ های لوله های منی ساز و نیز از طریق سلولهای سرتولی به سلولهای اسپرماتوژنیک می رسند.

چنین ارتباط هورمونی باعث بروز صفات ثانویه جنسی در مرد می شود که این صفات عبارتند از : « رویش مو در زیر بغل ها و روی اندام تناسلی و صورت، درشت شدن استخوان های تنه و شانه، پیدایش قدرت عضلانی زیاد در عضلات مخطط، بم شدن صدا و از همه مهمتر اسپرم سازی » لازم به یادآوری است که هورمون محرک رشد بدن GSH (سوماتوتروپ) از هیپوفیز قدامی ترشح شده و در رشد و نمو بدن در هر دو جنس نر و ماده دخالت می نماید.

هورمون تستوسترون مشتقی از ترکیبات استروئیدی (از حلقه سیکلوپنتانوفنانترون تشکیل شده است) می باشد.

 

نقش هورمون ها در جنس ماده

نقش هورمون ها در جنس ماده به خاطر وجود دوره های مهمی از قبیل حاملگی، غیر حاملگی، بین حاملگی و بعد از حاملگی کمی پیچیده تر از جنس نر می باشد. اگر غده هیپوفیز را به عنوان مرکز اصلی کنترل سیکل های تولید مثلی در نظر بگیریم لازم است از سه نوع هورمون هیپوفیز قدامی به نام های LH, FSH, GSH نام بریم. هیپوفیز هورمون های رشد را وارد خون می کند تا همراه سایر اعضا، اندام های جنسی ماده نیز به مرحله بلوغ برسند. هیپوفیز قدامی در زمان بلوغ شروع به ترشح FSH می کند. این هورمون تخمک گذاری را تحریک کرده و حاصل این عمل ایجاد ائوسیت های رسیده می باشد، عامل شکفتگی فولیکول گراآف هورمون LH است که آن هم از هیپوفیز قدامی ترشح می شود. هنگامی که فولیکول گراآف رسیده شکفته شد دو احتمال پیش می آید: یا عمل لقاح صورت می گیرد و حاملگی آغاز می شود و یا لقاح صورت نمی گیرد و ائوسیت از بین می رود. قبل از شکفتن فولیکول گراآف از طریق آن پیامی به هیپوفیز رسیده و ترشح FSH متوقف می شود و هورمون LH ترشح می گردد. این پیام هورمونی از طریق گراآف ترشح استروژن از فولیکول گراآف است. اگر عمل لقاح صورت نگیرد، فولیکول گراآف به صورت جسم زرد قاعدگی درآمده و در روند تحلیل خود در انسان به جسم سفید تبدیل می گردد و تخمدان به وضعیت اول بر می گردد و سیکل ماهانه دوباره تکرار می گردد. در صورت عمل لقاح و تشکیل سلول تخم حاملگی صورت می گیرد، در این حالت بعد از این که جنین ابتدایی یا بلاستوسیست تشکیل گردید وارد رحم شده، لانه گزینی می کند و در برابر جسم زرد از خود عکس العمل نشان می دهد، این عکس العمل تشکیل سلولهای اولیه جفتی و ترشح هورمونی به نام هورمون محرک جفتی HCG می باشد. به محض برقراری حاملگی هورمون LTH از هیپوفیز قدامی ترشح شده، شروع به تحریک جسم زرد می کند و جسم زرد بزرگ شده شروع به ترشح پروژسترون می کند (پروژسترون از استروژن ها). در این حال پروژسترون از ترشح FSH جلوگیری می کند. در طول حاملگی این وضعیت باقی می ماند و از تخمک گذاری جدید جلوگیری می نماید. جسم زرد را در این دوران جسم زرد حاملگی می نامند. از طرفی پس از زایمان نیز هورمون LTH یا لاکتوژنیک (پرولاکتین یا ماموتروپ) یا هورمون مولد شیر از هیپوفیز قدامی ترشح شده و غدد پستانی را تحریک می کند که در تمام دوران شیر دهی این تحریک ادامه دارد. در بعضی از پستانداران در حیوان در حال شیر دادن FSH ترشح نمی شود و از حاملگی جلوگیری می شود ولی در بعضی از موارد ازجمله در انسان امکان دارد در حین شیردهی هم حاملگی صورت گیرد.